Spraak

Pieter Brueghel de Ole, de Toorn vun Babel

De Begreep Spraak (ok Sprake), oostfr. Taal, warrt in'n Allgemenen verstahn as en Beteken vun jeed mehr oder weniger kumplexe Form vun Kommunikatschoon in de Form vun Tekens, de alltohoop en System formt. Dat Woort kann dorbi dat System beteken as Allheel, wovun de Tekens de individuellen Blöck formt, oder alleen een oder welke vun de Tekens apart.

Bannig faken warrt mit Spraak spezifischer dat dörch den Spraakkanaal hervörbrochte Kommunikatschoonmiddel vun de Minsch verstahn, wat de Form vun Kläng (spraken Spraak) hett, neven de schreven Reflekschoon dorvun (schreven Spraak). Een vun de Hööftkenntekens vun düt Kommunikatschoonssystem is dat dat alleen dörch de Minsch hervörbrocht, bruukt un begrepen warrn kann.

Studie vun de minschliche Spraak

Spraakwetenschop

Vörstellt Schema, üm de Strktuur vun de minschliche Spraak to beschrieven.
De verscheden Wiesen vun Artikulatschoon in den minschlichen Spraakkanaal.

Dat Studeren vun all de Aspekt vun de minschliche Spraak is dat Thema vun de Spraakwetenschop. De Studie vun Spraak as sülvststännig System heet allgemene Spraakwetenschop un is, üm wieder in verscheden Deelrebeden ünner to verdelen:

  • De Grammatik, dat Regelsystem womit de lüttsten Eenheiten binnen de Spraak - to'n Bispeel aparte Wöör - kumbineert warrt in gröttere bedüüdsame Eenheiten, mit Satzdelen un ganze Sätz. Binnen de Grammatik fallt as wichtigste Deelrebeden te ünnerscheden: de Syntax - de Wies worop Wöör un Satzdelen in den grötteren Verband vun den Satz kumbineert warrn köönt - un de Tersetten, de vörallen geiht üm de Funkschoon vun aparte Wöör (as Woortoort) un vun Satzdelen allheel.
  • De Morphologie, de geiht üm de noch lütteren Bostenen (Blöck oder Morphem) worut aparte Wöör opboot sünd.
  • De Fonetik un de Fonologie, twee eng verbunnen Ünnerdisziplinen, de to'n eersten Platz gaht üm dat Analyseren vun Kläng (Fonen) oder Segment in de spraken Spraak un dat Beschrieven vun de Wies worop düsse Kläng an bestimmte fonotaktische Regeln bunnen sünd un mitenanner beinfloot. Bi düt Letzte is dat Fonem een vun de zentraal to-stahn Phänomen.
  • De Semantik, de geiht üm de Bedüden vun spraakliche Utdrück, wieder to-tweifallen in Woortsemantik un Satzsemantik.
  • De Lexikologie, de geiht üm Saak as de Etymologie vun individuelle Wöör (in düt Verband faken Lexem nöömt), ehr spezifische Bedüden un Tohoophang op höchere Niveaus op dat Vokabular vun en Spraak. As Disziplin wiest de Lexikologie na enige Snittstell mit annere spraakwetenschoppliche Ünnerdiszplinen, vörallen mit de Semantik. Eng domit verbunnen is ok de Lexikografie, wo dat zentraal üm dat Opstellen vun Wöörböker geiht.
  • De Pragmatik, de geiht üm de Wies worop Spraak in de Praxis bruukt warrt. En wichtige Begreep dorbi is Spreekhanneln.

Dorneven warrt Spraken un Spraakfamilien mitenanner in de verglieken Spraakwetenschop.

In de Spraaktypologie warrt Spraken op ehr kenteken Egenschoppen beurdeelt.

De generative Spraakwetenschop geiht üm Saken as Spraakwarv oder Spraakprodukschoon.

De anwannte Spraakwetenschop sitt spezifisch op de Wies bi, worop Spraak in de Praxis in de afwiekenste Situatschonen bruukt warrt un fallt dorbi ok apart in en teemlich grote Meng verscheden Deelrebeden, jüst so as de Psycholinguistik, de Soziolinguistik, de Neurolinguistik un de Textlinguistik.

De historische Spraakwetenschop oder diachrome Spraakwetenschop un de evolutionäre Spraakwetenschop bestudeert de Spraak primäär vun ut en historische Perspektiv, wobi Spraakverännern un de Wies worop de Spraak jemols is vörkeem un sik utwickelt hett zentraal steiht.

De Kreolistik is dat Ünnerdeel vun de Spraakwetenschop, wat bi dat Vörkamen un de Kenntekens vun Pidginspraken sitt.

Spraken un schreven Spraak

Vunwegen sien typische Form un Laag in de Kehl legen Positschoon is de Larynx vun de Homo Sapiens in Feinheit goodlich för dat Hervörbringen vun spraken Spraak, in'n Gegensatz to de höcher legen Larynx vun annere Hominiden un vun Söögdeerten in'n Allgemenen. Ok bi Babys jünger as 3 Maanden liggt de Larynx noch hooch in de Halsgatt (wodörch ehr Halsgatt bi dat Sluken allheel afslaten warrn kann). Wannehr Babys 3 Maanden oolt sünd, sinkt ehr Larynx daalwards. Vun af dat Moment sünd se physisch instann, üm echte minschliche Spraakkläng to produzeren.[1]

In veel Spraken mit en wat lüttere Meng Snackers is noch nie wat opschreven. Spraken, de woll en schreven Form hebbt blangen de spraken Form, warrt in en Alphabet oder en anner op dat Spreken baseert System faststellt. In de schreven Spraak warrt de Äquivalent vun Kläng in de spraken Spraak dorvun dörch dat Middel vun mehr oder weniger arbitraire Symbool mellt, ok woll Graphem nöömt. Düsse Symbool warrt dörch dat Middel vun en spraakspezifisch Regesystem, de Grammatik, bet bedüüdsame Eenheiten - Wöör, Satzdelen, Sätz, un ok mols ganze Text - ordent.

Indelen un Kategoriseren

Geographische Spreden vun de wichtigsten Spraakfamilien: de afroasiatischen Spraken (geel), de Niger-Kongospraken (bruun), de nilosaharaanschen Spraken (lichtbruun), de Khoisanspraken (ekrü), de indoeuropääschen Spraken (lichtgröön), de kaukaaschen Spraken, de altaischen Spraken (olivgröön), de uraalschen Spraken (gröön), de dravidischen Spraken, de sinotibetaanschen Spraken (root), de austroasiatischen Spraken, de austronesischen Spraken (roos), de pamanyungaanschen Spraken (düüstervigelett), de Papuaspraken (lichtvigelett, mehrere Familien), de Thaikadaispraken, de inheemschen Spraken vun Amerika (mehrere Familien, lichtblau), de Na-Denéspraken (blau), de eskimoaleutschen Spraken un en poor Isolaten (gries).

Op Grund vun wählte spezifische Kenntekens köönt Spraken op enige verscheden Wiesen spraaktyplogisch kategoriseert warrn.

Synthetisch un analytisch

De Ünnerscheed twüschen synthetische Spraken op de ene Siet, un analytische Spraken op de anner Siet, is bassert op syntaktische un morphologische Kriterien, wobi Phänomen as Flekschoon, Inkorporatschoon , dat Gebruuk vun Präpositschonen un dat Wesen oder nicht vun Tonatlität zentraal sünd. Extremere Formen in düt Verband sünd de isoleren respektiv polysynthetischen Spraken.

Spraakverwanntschop en Spraakfamilien

De Spraken köönt, op Grund vun ehr Geschicht un historische Formen un Utwickeln, ordent warrn in en bestimmte Spraakfamilie.

Vun af den Begünn vun de 19. Johrhunnert, wenn de Verwanntschop twüschen verscheden indoeuropääsche Spraken - besünners mit de Opdecken vun dat Sanskrit un dat Verglieken vun düsse Spraak mit de öllsten kennten europääschen Spraken so as dat Latien oder dat Grieksche - an dat Licht keem, worrn steets mehr Forschen leidt över de Verwanntschoppen, Ähnlichkeiten un Ünnerscheden twüschen all Spraken un Spraakfamilien. Dank de verglieken Methood - de Spraakrekonstrukschoon mööglich maakt - worr op düt Rebeet gau Foortschritt maakt un Stammboommodell kunnen snell maakt warrn.

Other Languages
Nedersaksies: Taol
Acèh: Bahsa
Afrikaans: Taal
Alemannisch: Sprache
አማርኛ: ቋንቋ
aragonés: Luengache
Ænglisc: Sprǣc
العربية: لغة
مصرى: لغه
অসমীয়া: ভাষা
asturianu: Llinguaxe
Aymar aru: Aru
azərbaycanca: Dil
تۆرکجه: دیل
Boarisch: Sproch
žemaitėška: Kalba
беларуская: Мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Мова
भोजपुरी: भाषा
bamanankan: Kan
বাংলা: ভাষা
བོད་ཡིག: སྐད་རིགས།
brezhoneg: Yezh
bosanski: Jezik
буряад: Хэлэн
català: Llenguatge
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ngṳ̄-ngiòng
Cebuano: Pinulongan
Chamoru: Lengguahe
کوردی: زمان
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Ѩꙁꙑкъ
Чӑвашла: Чĕлхе
Cymraeg: Iaith
dansk: Sprog
Deutsch: Sprache
ދިވެހިބަސް: ބަސް
Ελληνικά: Γλώσσα
emiliàn e rumagnòl: Langua
English: Language
Esperanto: Lingvo
español: Lenguaje
eesti: Keel
euskara: Hizkuntza
فارسی: زبان
suomi: Kieli
føroyskt: Mál
français: Langage
arpetan: Lengoua
Nordfriisk: Spräke (iinjtål)
furlan: Lengaç
Frysk: Taal
贛語: 語言
Gàidhlig: Cànan
galego: Linguaxe
گیلکی: زوان
Avañe'ẽ: Ñe'ẽ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: भास आनी भासविज्ञान
ગુજરાતી: ભાષા
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngî-ngièn
עברית: שפה
हिन्दी: भाषा
Fiji Hindi: Bhasa
hrvatski: Jezik
Kreyòl ayisyen: Lang (pawòl)
magyar: Nyelv
Հայերեն: Լեզու
interlingua: Linguage
Bahasa Indonesia: Bahasa
Interlingue: Lingue
Iñupiak: Uqautchit
Ilokano: Pagsasao
ГӀалгӀай: Мотт
Ido: Linguo
íslenska: Tungumál
italiano: Linguaggio
日本語: 言語
Patois: Languij
la .lojban.: bangu
Basa Jawa: Basa
ქართული: ენა
Kongo: Ndînga
kalaallisut: Oqaatsit
ភាសាខ្មែរ: ភាសា
ಕನ್ನಡ: ಭಾಷೆ
한국어: 언어
Перем Коми: Кыв
къарачай-малкъар: Тил
Ripoarisch: Sprooch
kurdî: Ziman
коми: Кыв
kernowek: Yeth
Кыргызча: Тил
Latina: Lingua
Lëtzebuergesch: Sprooch
лезги: ЧIал
Lingua Franca Nova: Lingua
Limburgs: Taol
lumbaart: Idioma
lingála: Lokótá
ລາວ: ພາສາ
lietuvių: Kalba
latgaļu: Volūda
latviešu: Valoda
मैथिली: भाषा
Basa Banyumasan: Basa
Malagasy: Fiteny
олык марий: Йылме
Baso Minangkabau: Bahaso
македонски: Јазик
മലയാളം: ഭാഷ
монгол: Хэл
मराठी: भाषा
Bahasa Melayu: Bahasa
မြန်မာဘာသာ: ဘာသာစကား
مازِرونی: زوون
Napulitano: Lengua
नेपाली: भाषा
नेपाल भाषा: भाषा
Nederlands: Taal
norsk nynorsk: Språk
norsk: Språk
Novial: Lingues
Nouormand: Laungue
occitan: Lengatge
ଓଡ଼ିଆ: ଭାଷା
Ирон: Æвзаг
ਪੰਜਾਬੀ: ਭਾਸ਼ਾ
Papiamentu: Idioma
Picard: Langache
Deitsch: Schprooch
पालि: भाषा
Norfuk / Pitkern: Laenghwij
Piemontèis: Langagi
پنجابی: بولی
پښتو: ژبه
português: Linguagem
Runa Simi: Rimay
rumantsch: Lingua
Romani: Chhib
armãneashti: Limbâ
русский: Язык
русиньскый: Язык
संस्कृतम्: भाषा
саха тыла: Тыл (саҥарар)
sardu: Limbas
Scots: Leid
سنڌي: ٻولي
davvisámegiella: Giella
srpskohrvatski / српскохрватски: Jezik
සිංහල: භාෂාව
Simple English: Language
slovenčina: Jazyk (jazykoveda)
Gagana Samoa: Gagana
chiShona: Mutauro
Soomaaliga: Luuqad
српски / srpski: Језик
Sranantongo: Tongo
Sesotho: Dipuo
Seeltersk: Sproake
Basa Sunda: Basa
svenska: Språk
Kiswahili: Lugha
ślůnski: Godka
தமிழ்: மொழி
ತುಳು: ಭಾಷೆ
తెలుగు: భాష
тоҷикӣ: Забон
ไทย: ภาษา
Türkmençe: Dil
Tagalog: Wika
Tok Pisin: Tokples
Türkçe: Dil
Xitsonga: Ririmi
татарча/tatarça: Тел
українська: Мова
اردو: زبان
oʻzbekcha/ўзбекча: Til
vèneto: Łéngua
vepsän kel’: Kel'
Tiếng Việt: Ngôn ngữ
Volapük: Pük
walon: Lingaedje
Winaray: Yinaknan
Wolof: Kàllaama
吴语: 語言
isiXhosa: Ulwimi
მარგალური: ნინა
ייִדיש: שפראך
Yorùbá: Èdè
Zeêuws: Taele
中文: 語言
文言: 語言
Bân-lâm-gú: Giân-gú
粵語: 語言